Gaatjes in uw tanden: hoe herkent u ze?

Cariës begint vaak zonder pijn. Zuren uit tandplak onttrekken mineralen aan het tandglazuur. Gaat dat proces door, dan kan uiteindelijk een gaatje ontstaan. Een vlek op een tand betekent niet automatisch cariës, en schade is niet altijd met het blote oog te zien. Een beginnende aantasting zonder gaatje kan soms worden gestopt of deels herstellen met gerichte preventie. Bij een echte holte is meestal een restauratie nodig. Het onderzoek door een tandarts maakt duidelijk wat er aan de hand is.

Hoe ontstaat cariës?

Bacteriën in tandplak zetten suikers en zetmeel uit eten en drinken om in zuren. Die kunnen mineralen uit het glazuur oplossen. Speeksel en fluoride ondersteunen het herstel, maar bij veelvuldige zuuraanvallen kan het evenwicht omslaan en neemt de schade toe.

In een vroeg stadium kan een matte, witte plek ontstaan; later kan zich een holte vormen. Alleen de kleur is geen betrouwbare diagnose. Ook een donkere plek kan een andere oorzaak hebben.

Welke signalen verdienen aandacht?

• Geen klachten: beginnende cariës veroorzaakt lang niet altijd pijn. Geen pijn betekent dus niet dat er niets aan de hand is.
• Nieuwe plekken: witte, bruine of donkere verkleuringen en veranderingen van het tandoppervlak verdienen onderzoek, zeker als ze groter worden.
• Gevoeligheid: pijn of ongemak bij koud, warm of zoet kan door cariës komen, maar ook door slijtage, teruggetrokken tandvlees of iets anders.
• Pijn bij kauwen of spontane pijn: laat dit tijdig onderzoeken. Alleen deze klacht vertelt niet of een wortelkanaalbehandeling nodig is.

Maak een afspraak bij vermoeden van een gaatje, aanhoudende gevoeligheid of pijn. Zoek met spoed hulp bij forse zwelling van het gezicht, koorts of moeite met het openen van de mond. Als de zwelling het ademen of slikken belemmert, ga dan direct naar een spoedeisende hulpafdeling.

Hoe stelt de tandarts vast of er cariës is?

De tandarts vraagt naar uw klachten en gewoonten, onderzoekt tanden, kiezen en tandvlees en kan zo nodig röntgenfoto's adviseren. Een foto met uw telefoon of het gevoel dat er een gaatje zit, zegt niet hoe diep de aantasting is en welke behandeling passend is.

Kan cariës zonder vulling worden behandeld?

Dat hangt af van het stadium:

• Beginnende ontkalking zonder holte: poetsadvies, fluoride en het beperken van risicofactoren kunnen verdere schade afremmen en soms mineralen helpen herstellen. Controle blijft nodig.
• Een gevormd gaatje: ontbrekend tandweefsel groeit niet terug door tandpasta te gebruiken. Vaak is een vulling of een andere passende restauratie nodig.
• Uitgebreide schade: afhankelijk van de resterende tandstructuur kan een grotere restauratie of kroon worden overwogen. Als de pulpa is aangetast, beoordeelt de tandarts of een wortelkanaalbehandeling of een andere aanpak nodig is.

De zichtbare omvang van het gaatje en de ernst van de pijn zijn geen vervanging voor een diagnose. Ga niet zelf krabben, vullen of irriterende middelen op de tand aanbrengen.

Wat kunt u zelf dagelijks doen?

• Poets tweemaal per dag met fluoridetandpasta en reinig dagelijks de ruimten tussen uw tanden en kiezen.
• Beperk het aantal momenten waarop u suikerhoudende dranken of tussendoortjes neemt. Hoe vaak uw tanden aan suiker worden blootgesteld, telt mee.
• Laat de frequentie van controles afstemmen op uw persoonlijke risico, ook als u geen pijn hebt.
• Blijf bij klachten niet uitsluitend vertrouwen op mondspoelingen of producten tegen gaatjes.

Meer praktische adviezen vindt u in onze gids voor dagelijkse mondverzorging. Hebt u al pijn? Lees dan wat u bij kiespijn kunt doen.

Een goede beslissing begint bij een diagnose

Een preventieve controle kan duidelijk maken of een plek vooral moet worden gevolgd of daadwerkelijk behandeld. Lees over preventieve mondzorg bij RR Estudio Dental in Obarrio en bespreek de mogelijkheden voor onderzoek. Een behandelplan kan pas na beoordeling worden vastgesteld; dit artikel vervangt geen persoonlijk tandheelkundig advies.

Soms is aanvullende beeldvorming zinvol. Lees wanneer een tandheelkundige röntgenfoto nodig kan zijn.

Klinische bronnen

• NIDCR: cariës en preventie.
• NIDCR: ontkalking en vullingen.
• NHS: tandbederf, klachten en behandeling.